Rabb Svanhildar Konráðsdóttur
Hinn fullkomnandi hlutur
Íslendingar taka ekki strætó. Við kunnum það ekki, viljum það ekki og getum það ekki. Það síðastnefnda undir því yfirskini að leiðakerfið sé svo ómögulegt, veðrið svo hráslagalegt, biðskýlin haldi ekki vindum, fargjaldið of hátt, bílstjórarnir fúlir. Svo er það heldur ekki mjög smart. Það eru bara börn, unglingar og fólk á einhvers konar bótum sem tekur strætó á Íslandi.
Samt eru allir sammála um að fleiri eigi að taka strætó; sýni samfélagslega meðvitund og ábyrgð og nýti almenningssamgöngurnar, sem við rekum með ærnum tilkostnaði. Reykvíkingar eru ánægðir með borgina sína ánægðari en nokkru sinni fyrr og það staðfesta þeir í viðamikilli skoðanakönnun Gallup, sem birtist fyrir skömmu. Meirihlutinn er mjög sáttur við þjónustu borgarinnar, finnst Reykjavík örugg, hrein og barnvæn borg en það er bara eitt sem angrar nánast alla sem létu skoðun sína í ljósi:
Það er allt of mikið af bílum í Reykjavík.
Englendingar hafa haft á orði að heimilið sé ígildi kastala í lífi sérhvers manns. Hve lítilmótleg sem hýbýlin kunna að vera er maðurinn herrann og húsbóndinn á sínu heimili. Við Íslendingar höfum löngum verið heldur lítillát þegar kemur að hýbýlum en þeim mun stórlátari þegar um er að ræða fararskjóta. Hin rómantíska söguskýring á þessu dálæti væri að hér sé á ferðinni okkar forni arfur frá djörfum sæförum og víkingum, sem síst vildu sitja kjurrir og una vondum hag heldur leggja í víking og gera strandhögg í fjarlægum löndum. Nærtækara er ef til vill lunderni afskekkts eyjaskeggjans, sem sífellt þráir að brúa fjarlægðina yfir í sjóndeildarhringinn; komast í skjól fyrir myrkur eða næstu él.
Dýrkun Íslendinga á hestinum hefur alla tíð jaðrað við trúarofsa og sýnir sig nú síðast í því að íslenski hesturinn er lagður að jöfnu við hin fornhelgu vé alþingis með því að landbúnaðarráðherrann hefur úthlutað honum sérstökum umboðsmanni. Íslenskar bókmenntir eru fullar af sögum af því hvernig vakur gæðingur með reistan makka gerir eiganda sinn að höfðingja hve aumt svo sem annað verandlegt vafstur hans kann að vera.
Dýrkun hins fjórfætta fararskjóta hefur þó vikið inní agnarlítinn menningarkima miðað við alltumvefjandi og heltakandi dýrkun einkabílsins. Nú er það Bílinn sem er hið háværi samnefnari fyrir allt það sem máli skiptir í lífi okkar. Þetta gljáandi vígi á hjólum sem er orðið skýrasta tákn þess sem íslensk þjóð metur hvað mest; hann er ígildi kastalans sem Íslendingurinn átti aldrei, birtingarmynd kynorku og sjálfstæðis þess sem fer sínar eigin leiðir, skilaboðaskjóða um efnahag og völd, smekk og aldur, gáttin á milli borgar og náttúru; Bubbi upplifir kyrrð og stemmningu svona ,,sumarbústaðafíling” einn með sjálfum sér í bílnum. Hann getur haft sína hentisemi og gert það sem honum sýnist; hann er sinn eigin herra. Menn þurfa ekkert að fara lengra undir stýri eru allir með jól í hjarta alltaf.
Aðrir bílasalar eru á háskalegra svæði; þar er sungið um hraðskreiðu, dirfskufullu bílana og eigendur þeirra sem ,, lifa ekki að eilífu það er nú eða aldrei” syngur iðrunarlaus rokkarinn á meðan ungur maður ekur eins og andskotinn á skjánum því hann verður örugglega aldrei hluti af tölunni sem hækkar stöðugt á bílflakinu uppi á Sandskeiði.
Bílinn okkar er ekki aðeins hinn fullkomni fylgihlutur heldur hinn fullkomnandi hlutur. Við höfum byggt borgina okkar utan um þarfir einkabílsins; byggingar rísa eins og ísjakar upp úr hafsjó bílastæða, nú er komin út bókin um bílinn, verslanamiðstöðvar auglýsa sig; STÆRSTA BÍLASTÆÐI Á ÍSLANDI og allir fyllast trylltri tilhlökkun og löngun til að upplifa hina óviðjafnanlegu stemmningu á STÆRSTA BÍLASTÆÐI Á ÍSLANDI. Svo eru það hinir sem höfða til frumhvatanna; Öryggi í hættulegasta ferðamáta sem enn hefur verið fundinn upp: Hvað þýðir það að bílasala sé "öruggur staður til að vera á"? Hvað á það að þýða? Þau segja líka eitthvað óeftirminnilegt um traust og hamingju og lífið sem er á þessum "örugga stað til að vera á" sem selur bíla.
Eftir allt sem nú hefur verið sagt verður þessi rabbhöfundur að játa að hann á í ástríðufullu sambandi við einkabílinn. Bílinn minn er frábær; hann er silfurgrár, sterklegur, hannaður af þýskri útsjónarsemi og fullkomnunaráráttu og hentar mér vel. Ég veit hvernig Bubba líður. Kannski gæti ég meira að segja ekki lifað án hans. Fjölskyldan virkar vegna dyggrar þjónustu þessa bíls annars myndi yngri sonurinn e.t.v. daga uppi á leikskóla því enginn kæmist í tæka tíð til að ná í hann í lok dags, sá eldri yrði örugglega lagður í einelti af því hann gæti ekki tekið þátt í öllum þeim þroskandi og göfgandi námskeiðum, sem í boði eru fyrir börn - íþróttaiðkun, tónlistarnámi og félagsstarfi eftir skóla. Þar eð fjölskyldan býr í töluverðri fjarlægð frá hringiðu miðborgarinnar, myndi hún snarlega dæmast í menningarlega og félagslega útlegð án atbeina einkabílsins. Líf okkar yrði óbærilegt án bílsins.
Samt finnst mér endilega að miklu fleiri eigi að taka strætó því það er allt of mikið af bílum í Reykjavík. Þeim menga, taka pláss, spilla þjóðarsálinni og skipulaginu, kosta allt of mikið og gera okkur feit og löt. Mér finnst vetnisverkefnið frábært, Strætó er að taka upp nýtt og betra leiðakerfi, það er ódýrt að ferðast með þeim og bílstjórarnir eru almennt huggulegir og geðprúðir menn. Ég er sannfærð um að þróaðar almenningssamgöngur séu einn af hornsteinum hvers þess borgarsamfélags sem vill rísa undir nafni.
Ég bara skil ekki af hverju fólk er ekki duglegra að taka strætó!
Svanhildur Konráðsdóttir
skonn@mi.is